دَقیق چیست؟ و دقّاق کیست؟

دَقیق چیست؟ و دقّاق کیست؟

گاه کلمه‌ای را بارها بکار می بریم، ولی اگر بخواهیم آن را شرح بدهیم و معنی آن را برای مخاطب بیان کنیم، چه بسا تعریف آن برایمان ممکن نباشد.

کلمه دَقیق از آن جمله است که کتاب معارف و معاریف ص ۴۲۸ چنین آمده است:
دَقیق: باریک، تنک، ریز، آرد. در حدیث است :«لاتکونوا کالمنخل: یخرج منه الدقیق الطیب و یمسک النخالۀ ». یعنی : مانند الک مباشید که آرد پاک را از خود بیرون می دهد و سبوس را در خود نگه می دارد.(بحارالانوار: ۱/۱۴۵)
در کتاب جامع السعادت مهدی نراقی جلد ۲ صفحه ۴۰۷ این حدیث چنین آمده است:« لا تکونوا کالمنخل یخرج منه الدقیق الطیب و تبقی فیه النخاله »
عن ابی هاشم الجعفری قال سمعت ابا محمد(ع) یقول: «من الذنوب التی لانغفر قول الرجال»: «لیتنی لااؤاخذ الاّ بهذا». فقلت فی نفسی: «ان هذا الدقیق»! ینبغی للرجل ان یتفقد من امره و من نفسه کل شیء فاقبل علیّ ابو محمد (ع)، فقال: « یا ابا هاشم! صدقت، فلزم ما حدثت به نفسک، فن الاشراک فی الناس اخفی من دبیب الذر علی المسح الاسود».(بحارالانوار: ۵۰/ ۲۵۰)
عن ابی عبدالله (ع): «کان علی (ع) لاینخل له الدقیق »(بحار الانوار: ۶۶/۳۲۴). علی بن جعفر، قال سأله (یعنی اخاه موسی بن جعفر(ع) عن الدقیق یقع فیه خُرء الفار: «هل یصلح اکله اذا عجن مع الدقیق»؟ قال : « اذا لم تعرفه فلا باس، وان عرفته فلتطرحه مع الدقیق». بحار الانوار: ۸۰/۱۰۸)

دقّاق: در لغت نامه دهخدا چنین آمده است:
دقّاق. [ دَق ْقا ] (ع ص ، اِ) آردفروش . (منتهی الارب ) (از اقرب الموارد). منسوب به دقیق که اشتغال به عمل آرد را می‌رساند. (از الانساب سمعانی ). || آنکه آرد بسیار دارد. (از اقرب الموارد). || کوبنده ٔ چیزی . (غیاث ) (آنندراج ). || قصار، که جامه را می کوبد. (غیاث ) (آنندراج ). گازر. (ناظم الاطباء).
دقّاق. [ دَق ْ قا ] (اِخ ) لقب حسن بن محمدبن دقّاق نیشابوری، مشهور به ابوعلی دقّاق، عالم قرن چهارم هجری است.
والسلام.
فروردین ۱۴۰۲

ختم و خواص سوره ۵۰ «ق»

ختم و خواص سوره ۵۰ «ق»
بعد از دوره تزکیه نفس، اگر کسی خواسته باشد که درِ دولت و نعمت به روی او گشاده گردد و ابواب خیر و برکت بر او گشاده شود، با وضو و رو به قبله هر روزی سه مرتبه با ترتیل متصل به هم سوره «ق» را بخواند و از خدا بخواهد که رزق و روزی او را زیاد گرداند.

نگارنده به تجربه می گوید؛ که سوره «ق» ۴۵ آیه دارد، و عدد ابجدی آدم =۴۵ است، هرکس بخواهد سوره «ق» را ختم کند و از خواص آن به خوبی بهره مند شود، بدین ترتیب سوره«ق» را ختم کند:

الف: ابتدا در صبح اول ماه قمری نیت ختم سوره «ق» به مدت ۴۰ روز قربتاً الی الله را در دل بگذراند و غسل کند و یک قرص نان به مستحق صدقه بدهد و بعد از نماز صبح ۱۵ مرتبه سوره «ق» را بخواند. بعد از نماز عصر نیز ۱۵ مرتبه و بعد از نماز عشاء هم ۱۵ مرتبه سوره «ق» را بخواند، یعنی در روز ۴۵ مرتبه به عدد آدم.
ب: سعی کنید حتماً هر روز یک قرص (هر نانی باشد؛ بربری، لواش، سنگک، تافتون وغیره) بخرید و خودتان به دست خود به مستحق بدهید.
ج: خانم ها در مدت عذر شرعی در صبح و ظهر و شب بعد از اذان وضو بگیرند و دست کش داشته باشند و آیات را مس نکنند و طبق دستور العمل به ختم سوره ادامه بدهند.
توجه و تذکر: برای این که سوره را صحیح و با ترتیل بخوانید، هنگام ختم؛ نوار صوتی سوره را به آرامی برای خودتان پخش کرده و شما از روی قرآن سوره را خط ببرید و تکرار کنید.
بدانید که؛ اگر چه این روش تجربه شده ، امّا؛ هیچ ختم، نذر، ذکر، اعمال و…. نتیجه آنی، فوری، شرطی، تضمینی و… ندارد و هیچ کس نمیتواند قول نتیجه قطعی بدهد زیرا؛ نتیجه آن فقط و فقط با خداست.
ان شاالله که حاجت روا باشید.

مهدی قربانی«انیس الکتاب»
چهارم فروردین ۱۴۰۲ / دوم رمضان ۱۴۴۴ هجری قمری

گازُرگاه طبس کجا بوده؟

گازُرگاه طبس کجا بوده؟
به منظور معرفی نسخه خطی «مجالس العشاق» نوشته ی کمال الدین حسین بن اسماعیل گازرگاهی طبسی، فرصتی دست داد تا این سئوال را مطرح کنیم که ؛ گازرگاه طبس کجا بوده ؟ لذا ابتدا به تعریف و معنی گازرگاه می‌پردازیم:
گازر. [ زُ / زَ ] (ص ، اِ) جامه شوی . سپیدکار . قصار. حواری . (بلعمی ). مقصر، تخته ٔ گازر. (منتهی الارب ):
رخ تو هست مایه ٔ تو اگر مایه ٔ گازران بود خورشید.(کسایی مروزی )
خلق را بخدای بخواند (عیسی ) و با وی هیچ کس نبود از اول که از زمین بیت المقدس بیرون شد. دوازده تن بودند از گازران و گازر را به تازی قصار خوانند و حواری نیز خوانند. (ترجمه ٔ طبری بلعمی ).
جامه ٔ پر صورت دهر ای جوان چرک شد و شد بکف گازران (بنگرید لغت نامه دهخدا)

****
و امّا ؛ در گذشته‌های دور گازر گاه در همه شهرها و روستاها و کاربرد است. آن جا معمولاً محلی در سرچشمه ی آب قرار داشته است.مردم برای شستشوی لباس و فرش و رختخواب و… به محل سرچشمه می‌رفتند. در آن جا حوضچه‌ای جداگانه درست کرده و با انشعاب آب از چشمه این حوضچه را پر آب کرده و مردم برای شستشو بدان جا می رفتند و آب ناشی از شستشوی البسه و…بطرف باغات و مزارع روان می‌شده است و با آب شرب تداخل نداشته.
افرادی هم حرفه و شغل آنان شستشوی لباس، نخ قالی، پشم، نمد و… بوده که در قبال این عمل و انجام کار؛ دستمزد دریافت می‌کردند که به این افراد «گازر» می گفتند.

مطالعه ادامه مطلب

استاد محمدجواد محبت متخلص به (محبت کرمانشاهی) درگذشت

■■■■■ 《 طعم تلخِ داغ 》 ■■■■■
امروز صبح که خبر درگذشت استاد محمد جواد محبت ” محبت کرمانشاهی ” را شنیدم در دفتر کار زمزمه ای بر زبان جاری شد که حاصل غزلی شد که تقدیم نگاه دوستان عزیز می کنم روحش شاد و یادش گرامی باد

**************************************

طعم ِ تلخِ داغ ، بر اندیشه خنجر می زند
وای بر حالِ پریشانم ، اَجَل در می زند ؟

بانگِ پژواکِ عزا پیچیده در گوش ِفلک
روبرویم سُلطه ی اندوه ، سنگر می زند

تهمتِ آغوش ِ تَب شعله شده سوزِ دلم
بُغض ِ درگیرِ گلو ، آتش به باور می زند

بی کسی هایم کشیده کام را سوی عطش
دل درونِ سینه ی آشفته پَر پَر می زند

یک به یک رفتند یارانِ قدیمی از بَرَم
لشکرِ غم را ببین ، هر شب به من سَر می زند

واحه واحه مرگ را دیدم به پای زندگی
ناخدا گُم‌کرده بَر امواج لنگر می زند

لب فرو بسته نُت آوازِ قناری های درد
مَرگِ تدریجیّ ِ من ، ناقوس ِ محشر می زند

می روم تا سَر به بالینِ لَحَد آرَم غریب
تیرِ آخر را به من ، تقدیرِ آخر می زند

کُنجِ دِنجی کو ، حصارِ بودنِ فردا کنم
بی ” محبت ” نبض ِ خاموشم مکرر می زند ؟

خاطراتِ با تو بودن ای ” جوادِ ” بی ریا
یک غزل اندوهِ نا خوانده به دفتر می زند

شاعرِ ” درویش ِ ” کوی لب خموشان گشته ام
اشکِ دیده بَر رُخ ام چون جُغد چنبر می زند

**************************************
سیدناصر حسینی میبدی ” ن . م . درویش ”

معرفی کتاب زندگی من و نگاهی گذرا به تاریخ معاصر ایران

مهاجری، سید علیرضا- استاد دانشگاه سوربن پاریس – نویسنده ی، کتابِ (زندگی من و نگاهی گذرا به تاریخ معاصر ایران)

معرفی مولف: آن چه در پشت جلد کتاب در باره ی این استاد فرزانه آمده بدین شرح است:
«نگارنده سید علیرضا مهاجری در سال ۱۹۴۷ م /۱۳۲۶ش» در شهرستان طبس زاده شد و پس از پایان دوره ی دبیرستان برای ادامه تحصیل به تهران رفت. در بهمن ۱۳۴۵ / فوریه ۱۹۶۷ م، تحصیلات خود را در مهندسی پرواز نیروی هوایی آغاز کرد و در تیرماه ۱۹۷۱ م / ۱۳۵۰ ش، برای دوره ی تخصصی رادار هواپیمای شناسایی به آمریکا رفت. پس از بازگشت از آمریکا ، ضمن اشتغال در نیروی هوایی در کنکور سراسری دانشگاهها شرکت کرد و تحصیلات خود را در دانشگاه اقتصاد و علوم سیاسی دانشگاه ملی (شهید بهشتی) ادامه داد.

مطالعه ادامه مطلب

کتاب «تون و طبس» یک دایره‌المعارف غنی است

مهدی قربانی، محقق، نویسنده و پژوهشگر مشهدی در گفت‌و‌گو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) در خراسان‌رضوی، با اشاره به کتاب «تون و طبس» گفت: مدتی قبل تصمیم گرفتم به بخش مهمی از تاریخ دوره قاجار در منطقه تاریخی تون و طبس بپردازم. تون و طبس حکومتی مستقل مربوط به خراسان بزرگ بوده که اکنون بخشی از آن در پهنه‌بندی جغرافیایی در خراسان رضوی و بخشی دیگر از آن در خراسان جنوبی قرار دارد.

این پژوهشگر «تون» را فردوس کنونی دانست و اظهار کرد: طبس هم به نقل از امام رضا‌(ع) در آن زمان دروازه خراسان بوده است این منطقه، تاریخی بسیار قدیمی دارد که بنده اسنادی تاریخی از این منطقه پیدا کرده‌ام که در هیچ کتابخانه‌ای وجود ندارد. یک نسخه از این اسناد «تون و طبس در اواخر قاجار» است و دو نسخه دیگر آن در دست نوشتن است.

مهدی قربانی بیان کرد: این نقطه طلایی و منحصربه‌فرد از تاریخ که در این اثر به آن پرداخته شده اطلاعات بسیار خوبی از مشهد قدیم دارد. به نقاطی از مشهد اشاره می‌کند که بنده هنوز خودم نتوانسته‌ا‌م آن نقاط را پیدا کنم. به‌عنوان مثال در این اثر به کاروانسرای «اصغربنگی» اشاره شده است؛ در آن نوشته شده که: «الاغ‌ها را در کاروانسرای اصغربنگی بستیم و خودمان به منزل رفتیم». یا در جایی دیگر نوشته شده: «در دالان مدرسه‌ دو در در ۲۰ متری حرم مطهر رضوی در خانه فراش‌باشی حرم اتاق گرفتیم و آنجا ساکن شدیم». این کلمات شامل تاریخِ غنی هویتی مشهد است که باید آن‌ها را گشت و پیدا کرد.

مطالعه ادامه مطلب

منظومه‌ امیرارسلان نامدار منتشر شد

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در خراسان رضوی، «امیرارسلان نامدار» کتابی فولکلور با متنی حماسی و از محبوب‌ترین داستان‌های عامیانه‌ ایرانی است و از دیرباز بین مردم مشهد دست به دست شده و سینه به سینه نقل می‌شده. این کتاب نخستین‌بار از سوی حسن رزمجو (مشعل)، دبیر بازنشسته‌ خراسانی و از شاعران صاحب‌سبک خراسانی به زیور طبع آراسته شده است. حسن رزمجو که حدود ۶ سال درباره این داستان کار کرده این کتاب را در ۱۲۰۶۰ بیت به نظم در آورده است.

تصحیح و ویرایش ابیات این کتاب به عهده‌ مصطفی مصلحی، شاعر خوشنام مشهدی انجام شده و احیا و تدوین این اثر منظوم، به کوشش مهدی قربانی، نویسنده و محقق مشهدی صورت گرفته است.
در منظومه‌ امیرارسلان نامدار، دکتر اشرف‌زاده، معاون دانشگاه آزاد مشهد و شاعر سرشناس مشهدی، دکتر علیرضا قیامتی، شاهنامه‌پژوه و سید‌ناصر میبدی کرمانشاهی، شاعر، ادیب و مجموعه‌دار خراسانی بر این کتاب تقریظ نوشتند که مبین اعتبار ادبی این اثر است.

این کتاب که به تازگی از سوی انتشارات قاف مشهدالرضا(ع) به چاپ رسیده با قطع وزیری، شمارگان ۱۰۰۰ نسخه و قیمت ۶۰۰ هزار تومان روانه بازار نشر شده است. «کوچه‌های غربت» و «یک سبد ترانه» از دیگر آثار چاپ شده‌ حسن رزمجو(مشعل) است.

معرفی کتاب شاهزادگان قاجار در طبس گلشن

معرفی کتاب شاهزادگان قاجار در طبس گلشن


پس از تصحیح و چاپ کتابِ « روزنامه سفر- سفرنامه طبس تا مکه معظمه»، که ازدواج حاجی محمد باقرخان عمادالملک (متوفی ۱۳۱۱ هـ ق) را با « خانم آغاجمیل السلطنه -زنده به سال ۱۳۲۳ هـ ق-» دختر مبارک میرزا (متوفی ۱۳۰۴ هـ ق)، مطلقه‌ی ناصرالدین شاه »
در ادامه ی تحقیقات و مطالعات میدانی به اسناد و مطالبی چند دست یافتم که برخی حلقه های مفقوده در خصوص حضور شاهزادگان قاجار در طبس را تکمیل می کند. لذا مصمم شدم کتابی مستقل با عنوان « شاهزادگان قاجار در طبس گلشن» گردآوری و به علاقه‌مندان تاریخ و هویت منطقه‌ی تون و طبس در اواخر دوره قاجارارایه نمایم.
این کتاب که تکمله‌ای است بر کتاب «روزنامه سفر- سفرنامه طبس تا مکه معظمه» در قطع وزیری و حدود ۱۰۰ صفحه بصورت مصور و مستند به اسناد و تصاویر همراه با معرفی پیشنه‌ی بنای قلعه و روستای « وکیل آباد» طبس معروف به- وکیل آباد شاهزاده عبدالله میرزا- خواهد بود.
امید می رود این کتاب در سال ۱۴۰۲ به زیور طبع آراسته و در پیشخوان کتاب‌فروشی‌ها قرار بگیرد.

شعری زیبا از استاد علی اصغر دلیلی صالح

شعری از استاد علی اصغر دلیلی صالح، با عنوان :(چای تازه دَمِ فراق)

*در باب رهایی از آفات و آسیب های فراق و راه های رسیدن به آرامش و رابطه ی چای تازه دم و طلاق پر الم فرماید:
دَم که کردم دو استکان چایی / صبح دَم، بهر دفع تنهایی
تا نشستم کنار سینی چای/ آه، ناگاه، خاست از صد جای…!!
یادم افتاد چای صحرایی/ صبح و صحرا و دختر دایی
یادم افتاد زلف خَم دارش/ ظرف سالادِ پُرکَلم دارش
یادم افتاد چای گُلپر او / قوری و کتری و سماور او
یادم آمد کمانِ ابرویش / چای و قندِ نگار پهلویش
یادم آمد که صبح ها با هم / گاه با شادی و گهی با غم
می نشستیم و چای می خوردیم / چای چون کدخدای می خوردیم
دلمان کوزه ای لبالب بود / مست از خنده های دیشب بود
بود، جان، مست از جوانی مان! / اینچنین بود زندگانی مان…!
که به ناگاه عادتش بد شد / زنم از بودنش مردد شد
اندکی خنده کرد بر ریشم / و زد آهنگ رفتن از پیشم
از همان روز، تلخ شد کامم / رفت و شد تیره کلّ ایامم…!
*

مطالعه ادامه مطلب

روستای وکیل آباد-طبس گلشن

روستای وکیل آباد- طبس گلشن


روستای وکیل آیاد، در فاصله سه کیلومتری جنوب روستای هودر، از توابع بخش دستگردان و عشق آباد طبس واقع شده ؛وبه «وکیل آباد شاهزاده عبدالله میرزا» نیز مشهور است و دارای آب لوله کشی، برق ، گاز و تلفن می‌باشد.

مطالعه ادامه مطلب

دست بوسی در کلام حضرت امام رضا علیه السلام

دست بوسی در کلام حضرت امام رضا (ع)
قبل از هر چیز توصیه می‌شود؛ به برخی آموزه های دینی که برگرفته از قرآن، حدیث و روایات وارده از ائمه‌ی معصومین علهیم السلام است دقت کنید؛ درباره‌ی بدعت گذاری مطالب و نظرات استدلالی و تفسیری بسیار نوشته‌اند. و برهمین اساس دراویش را که هنگام ملاقات و دیدار، دست هم دیگر را می بوسند نوعی بدعت گذاری می دانند و آنان را مذمت کرده و این روش را نوعی بدعت می‌دانند.
امّا؛ گاه می‌بینیم که برخی براین بدعت گذاری تبصره زده و حتی احادیث معتبر را هم برای بالا بردن مقام علمی و معنوی خود تفسیر کرده و بوسیدن دست علما و سادات را جایز می‌دانند و علناً همین بدعت دراویش را رواج می‌دهند؟! در حالیکه حدیث وارده از امام رضا علیه السلام صراحت داشته و نیازی به تفسیر و تحلیل ندارد.
درمورد دست بوسی از امام رضا (ع) سئوال کردند؛ فرمودند: دست بوسى نه!
« لا یُقَبِّلُ الرَّجُلُ یَدَ الرَّجُلِ، فَإِنَّ قُبْلَهَ یَدِهِ کَالصَّلاهِ لَهُ »(تحف العقول، ص ۴۵۰)
کسى دست کسى را نمی‌بوسد، زیرا بوسیدن دست او مانند نماز خواندن براى اوست.
دست بوسی‌هایی که امروزه برخی موارد، در بین علما مرسوم شده فقط و فقط جنبه‌ی مادی داشته؛ تملق و چاپلوسی و بدعت گذاری محسوب می‌شود، چرا که اگر شاگرد دست استاد خودرا نبوسد؛ شهریه ی ماهانه او کاهش یافته و یا کلاً قطع می‌شود؛ و بدین ترتیب این بدعت گذاری هم چنان آشکارا رواج داده می‌شود و بصورت رویه ای که نشانه ی تواضع و ادب است در آمده.
خداوند آخر و عاقبت همه بدعت گذاران را ختم بخیر گرداند.
آمین یا رب العالمین.

سید عبدالله بیگ زاده

بیگ زاده ، سید عبدالله- خوشنویسِ هنرمند با طرح های کوفی کتیبه ای و دیگر خطوط اسلامی


آقای سید عبدالله بیگ زاده از سادات «حسینی» ، در سال ۱۳۳۱ خورشیدی در شهرستان شیروان (خراسان شمالی ) در خانواده ای مؤمن ومذهبی دیده به جهان گشود.
تحصیلات ابتدایی تا کلاس ششم درشهرستان شیروان به پایان رسانیده ، سپس در کنار پدر به کار کشاورزی و دامداری مشغول شد.
او در نوجوانی باهنرخط وخوشنویسی آشنا و علاقه مند شده، نزد استاد علی اکبر اسماعیلی قوچانی تعلیم خط نمود تا به درجۀ استادی رسید.
او مدتی در مشهد کارگاه تابلو سازی افتتاح و مشغول به فعالیت های هنری گردید.طرح های هنری او در خلق آثار خطوط اسلامی به قدری متنوع و گوناگون است که درآبانماه ۱۴۰۱ که به اتفاق استاد اسماعیلی از کارگاه آقای بیگ زاده دیدن کردیم، استاد اسماعیلی از طرح های زیبا ، نفیس و شگفت انگیز آقای بیگ زاده بسیار تعجب کرده و چندین بار آفرین گفتند. هم چنین استاد عبادی هنرمند خوشنویس و کاتب قرآن کریم ،در مراسم افتتاحیه نمایشگاه خط و آثار استاد یوسف انتظاری هروی که در موزه آستانقدس رضوی برگزارشد، از آثار و طرح های هنری خطوط کوفی کتیبه ای آقای بیگ زاده تعریف و تمجید نمودند.

مطالعه ادامه مطلب

رونمایی از کتاب چاپ سنگی “تذکره الخطاطین” در مشهد

به گزارش آستان نیوز، این مراسم رونمایی صبح امروز با حضور حجت‌الاسلام و المسلمین سیدجلال حسینی رئیس سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی و جمعی از مدیران و کارشناسان این سازمان در محل تالار کنفرانس کتابخانه مرکزی این آستان مقدس برگزار شد.
کتاب تذکره الخطاطین(امتحان الفضلا) توسط میرزا سنگلاخ خراسانی خوشنویس، شاعر، ادیب، عالم دینی، سنگ‌نویس و جهانگرد دوره قاجار تألیف شده است. این اثر به خط نسخ توسط میرزا محمدعلی خوشنویس تبریزی و محمدشفیع خوشنویس تبریزی کتابت و در قطع رحلی در ۹۰۵ صفحه چاپ سنگی شده است.
این کتاب در سال‌های ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۸ توسط مهدی قربانی پژوهشگر اسناد و نسخ خطی مورد بررسی و پژوهش قرار گرفته و به اهتمام وی در ۹۷۲ صفحه در سال ۱۳۸۸ توسط انتشارات قاف مشهدالرضا(ع) به چاپ رسیده است.

تألیف کتاب در ۴ بخش
مهدی قربانی در این مراسم ضمن خوانش بخشی از دیباچه کتاب تذکره الخطاطین گفت: تألیف این کتاب چاپ سنگی از سال ۱۲۸۸ قمری آغاز و در سال ۱۲۹۱ قمری در مطبعه کربلایی آقا رضا در تبریز به چاپ رسیده است.
این پژوهشگر اسناد و نسخ خطی ‌افزود: این اثر دارای دو نوع روایت است، در برخی موارد مشخص است که میرزا سنگلاخ خودش در حال روایت کردن وقایع است. در مواردی چند نیز گویا شخص دیگری در حال روایت حالات و اتفاقات است.
وی اظهار کرد: این کتاب در چهار بخش جامع شامل «شرح حال ۴۳ نفر از خوشنویسان قرن دوم تا سیزدهم قمری»، «خاطرات میرزا سنگلاخ در سیر و سیاحت بلاد مختلف جهان(بیش از سه هزار سفر و اقامت در ۲۰۰ شهر مهم جهان که در هر شهر حدود هزار قطعه خوشنویسی به جا گذاشته است)»، «شرح حال ۲۳ نفر از شاگردان برجسته میرزا سنگلاخ» و «بیان احوالات ۱۶ خوشنویس عصر عثمانی» است.
قربانی ادامه داد: ۴۳ خوشنویسی که شرح حال آنان در بخش اول کتاب تذکره الخطاطین ذکر شده است علاوه بر خوشنویسی، شاعر و عارف مسلک نیز بوده‌اند و این مؤلف برای هر کدام از آنان ضمن برشمردن احوالاتشان، اشعاری در قالب‌های مختلف در صفات، حالات و رفتارشان آورده است.
وی ادامه داد: در این کتاب به چهار خوشنویس برتر اعم از میرزا بایسنغر، میرعماد قزوینی، میرزا احمد تبریزی و درویش مجید اشاره و ویژگی‌های هر کدام از آنان برشمرده شده است. همچنین به برتری میرعماد و صنعت سنگ‌نویسی وی اشاره شده است. ‌

رونمایی از کتاب چاپ سنگی «تذکره الخطاطین» در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی


معرفی دیگر آثار میرزا سنگلاخ
این پژوهشگر اسناد و نسخ خطی گفت: میرزا سنگلاخ خراسانی علاوه بر کتاب تذکره الخطاطین، آثاری همچون «دُرج جواهر»، «برج زواهر»، «مجمع الاوصاف» و …، را تألیف کرده است.
وی از سنگ «بسم الله» به عنوان یکی از آثار این هنرمند که در ابعاد ۸۰/۳ در ۱۸/۱ متر و وزن ۳ تُن، در مصر حکاکی شده است، نام برد و خاطرنشان کرد: با وجود نیت و آرزوی میرزا سنگلاخ برای انتقال این سنگ به آستان مقدس حضرت رضا(ع)، متأسفانه به دلیل کهولت سن فقط توانست این سنگ نوشته را به تبریز منتقل کند. این اثر در حال حاضر در موزه آذربایجان نگهداری می‌شود.

نگهداری ۲۱۰ مرقع نفیس
همچنین در این مراسم سیدرضا صداقت حسینی کارشناس نسخ خطی و چاپ سنگی سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی اظهار کرد: در حال حاضر ۵۷ هزار کتاب خطی، ۲۲ هزار قرآن و جزوه قرآنی و ۵۶ هزار کتاب چاپ سنگی در کتابخانه آستان قدس رضوی نگهداری می‌شود.
وی گفت: علاوه بر آثاری در موضوعات علوم اسلامی، علوم انسانی و علوم طبیعی، آثار هنری ارزشمندی از خطاطان و خوشنویسان، از دوره‌ تیموری تا عصر حاضر، در کتابخانه این آستان مقدس وجود دارد چنان‌که حدود ۲۱۰ مرقع نفیس در این گنجینه نگهداری می‌شود.
صداقت حسینی با تأکید بر استفاده هنرمندان از مرقع برای ماندگاری آثار خوشنویسی افزود: نهج‌البلاغه یاقوت مستعصمی که در سال ۷۰۱ قمری در ۲۳۹ برگ به خط نسخ کتابت شده است، قدیمی‌ترین مرقع کتابخانه آستان قدس رضوی به شمار می‌آید.
وی در خصوص دیگر مرقعات نفیس گنجینه رضوی گفت: قرآن بایسنغر میرزا در ۶۵ برگ، از جمله این آثار است که ۸ برگ این قرآن نفیس دوره تیموری در موزه قرآن حرم مطهر رضوی و ۵۷ برگ دیگر آن در کتابخانه این آستان مقدس نگهداری می‌شود.
این کارشناس نسخ خطی و چاپ سنگی ادامه داد: همچنین اثر نفیسی که به خط نستعلیق ممتاز سلطان علی مشهدی خوشنویس برجسته دوره تیموری در سال ۸۸۹ قمری کتابت شده، در این گنجینه قابل بررسی است.
وی اضافه کرد: قرآن مشهور به «قرآن سلطنتی» که توسط عبدالله طباخ هروی در سال ۸۴۵ قمری نوشته شده، یکی دیگر از آثار نفیس گنجینه رضوی محسوب می‌شود. این اثر نفیس به صورت نسخه‌برگردان نیز منتشر شده است.
صداقت حسینی گفت: مناجات‌نامه حضرت علی(ع) به خط میرعلی هروی موجود در گنجینه رضوی که قدمت آن به قرن دهم قمری برمی‌گردد، نیز در سال ۱۳۸۷به صورت نسخه همانندسازی شده منتشر شده است.
وی افزود: همچنین می‌توان به وقف‌نامه املاک شاه سلطان حسین صفوی که به خط نسخ احمد نیریزی در سال ۱۱۲۹ قمری کتابت شده، اشاره کرد.
این کارشناس نسخ خطی و چاپ سنگی از مرقع شماره ۵۸۰۳، به عنوان نفیس‌ترین مرقع کتابخانه آستان قدس رضوی نام برد و افزود: این مرقع دارای ۱۲۳ برگ و به خطوط میرعلی هروی، میرعماد حسنی، میرزا احمد نیریزی و دیگر خوشنویسان معروف دوره صفوی تا قاجار مزین است.

عارفان آرمیده در کوهسنگی

بوستان کوهسنگی مشهد که از صدسال گذشته در جنوب مشهد، محلی برای تفرج و تفریح مردم بوده است، تاریخ ریز و درشتی را در دل خود حفظ کرده است. می توان گفت هر بخشی از این بوستان که در گذشته خارج از شهر مشهد محسوب می شده است، حرفی برای گفتن دارد؛ از مجسمه هایی که۸۵سال پیش دور استخر آن جانمایی شدند و از آن ها فقط شیرهای سنگی باقی مانده است تا دو آرامستانی که در دامنه دو کوه آن واقع شده اند. در این گزارش اما به آرامستان کمتر شناخته شده ای در دامنه شرقی بوستان کوهسنگی سر زدیم که زمانی محل عبادت چندتن از عارفان و علمای مشهدی بوده است و به درخواست خودشان آنجا دفن شده اند. این آرامستان کوچک که با نام مقبره عرفا شناخته می شود، در مجاورت آرامگاه میرزاابراهیم رضوی واقع شده است. در این گزارش از همراهی مهدی قربانی، پژوهشگر مشهدی که مشغول تألیف کتابی درباره عارفان خراسان با عنوان «تذکره العارفین» است و در این کتاب به معرفی عارفان بوستان کوهسنگی پرداخته، بهره بردیم.

۸ قبر در دامنه شرقی کوهسنگی
برای رسیدن به آرامستان عرفا باید تا بوستان کوهسنگی رفت و از آنجا خود را به انتهای خیابان رودکی رساند. بااینکه مردم به خوبی آرامگاه میرزاابراهیم رضوی، واقف بزرگ عصر صفوی را که در انتهای بولوار شهیدبهشتی واقع شده، می شناسند، آرامستان عرفا در انتهای خیابان رودکی، چندان شناخته شده نیست. البته آن طورکه مشخص است، آرامگاه رضوی چند سده پیش از آرامستان عرفا وجود داشته است.
اما در انتهای خیابان رودکی و با ورود به بوستان کوهسنگی، باید مسافتی را از روی یک پل سنگی بزرگ طی کرد تا به سکوی نوسازی رسید که هشت سنگ مزار قدیمی، زیر سایه درختان بید گسترده شده است، درست در دامنه شرقی بوستان کوهسنگی. در فصل‌اول کتاب «گورستان های شهر مشهد و نامداران مدفون در آن ها» نام این آرامستان با عنوان «مقبره چند تن از علمای دینی مشهد در جوار کوهسنگی» آمده است؛ آرامستانی غیرفعال که آخرین فرد، به سال ۱۳۵۰خورشیدی در آن آرمیده است.
اما روی المان(نماد) معرفی این مکان، «مزار عرفا» قید و نوشته شده اینجا محل دفن چندتن از بزرگان عرفان و فلسفه مشهد در قرن چهاردهم است و در ادامه چهارتن از این نامداران را معرفی کرده است. در معرفی نامه نوشته شده که دامنه این کوه، محل عبادت برخی از این عارفان بوده است و حتی وصیت کرده اند که همین جا دفن شوند. آن طورکه مهدی قربانی می گوید، از هشت سنگ قبر، چهار سنگ، متعلق به چهار عارف و شخصیت علمی و فقهی مشهد قرن چهاردهم است و چهار سنگ قبر دیگر، متعلق به افراد اسم و رسم داری نیست.
اما دور یکی از سنگ قبرها نرده کشیده شده است؛ سنگ قبری متعلق به شیخ اسدا… بن محمدحسن یزدی مشهور به «هراتی»، شاگرد مرحوم نخودکی، که شیخ، او را از اولیای اهل حق و اکابر اهل کشف و یقین می دانست و نخستین عارف خفته در این دامان به سال ۱۳۰۵خورشیدی است.

۱۰۰عارف خراسان در تذکره العارفین
قربانی که پژوهشگر و احیاگر اسناد و نسخ خطی است و در بیش از ۳۰سال پژوهش شخصی تاکنون ۳۱عنوان کتاب منتشر کرده است، درباره دلیل نوشتن کتاب «تذکره العارفین» می گوید: از حدود هشت سال پیش شروع کردم به جمع آوری اطلاعات درباره عرفای خراسان تا به شیخ سیف ا… ایسی رسیدم. وقتی سنگ مزار ایشان را در کوهسنگی یافتم، متوجه شدم اساتیدشان، محمدتقی میرزا عسکری حسینی رضوی و شیخ اسدا… بن محمدحسن یزدی که شخصیت های برجسته ای زیردستشان به اجتهاد رسیده اند، در کنار شیخ ایسی آرمیده اند. این بود که تحقیقاتم را گسترده تر کردم و درنهایت به صدتن از عرفای معاصر خراسان رسیدم که در کتابم معرفی شده اند.
او امیدوار است تا پایان امسال، تذکره العارفین چاپ و منتشر شود.

مقبره عرفا می تواند موزه سنگ شود
به گفته آقای قربانی هرکدام از سنگ قبر ها برگی از دفتر زندگی علمای آرمیده در این آرامستان هستند که می توان با دانستن و نوشتن از آن ها به کتابی تبدیلشان کرد. او در همین زمینه، به سازمان میراث فرهنگی پیشنهاد کرده است که این آرامستان به موزه سنگ تبدیل شود. این پژوهشگر می گوید: میراث فرهنگی تعداد زیادی سنگ قبر از شخصیت های مختلف خراسان دراختیار دارد که به مرور زمان جمع آوری شده است؛ سنگ هایی نفیس مربوط به آدم های اسم و نسب دار. درواقع با همراهی شهرداری، می توانند تعدادی از سنگ ها را روی دیواره های اینجا نصب کنند و بخشی با نام «شهر سنگ» یا «موزه سنگ» ایجاد کنند که بی شک مراجعه به آن برای بهره برداری علمی بسیار زیاد خواهد بود.

مطالعه ادامه مطلب