آخوند ملا علي طبسي متخلص به «قنبر طبسی» -معرفی کتاب دیوان قنبر طبسی
از زمانی که کتاب مدایح رضوی به دستم رسیده و با مطالعه ی اشعاری از «قنبرطبسی» با او آشنا شده ام بیش از بیست سال گذشته است اما طی این مدت همواره به دنبال آثار او بودم ،هرجا نامی از او در فهرست و یا کتابی می دیدم فیش برداری و یادداشت می کردم از جمله آثاری که به دیوان قنبر اشاره داشت کتاب طرائق الحقائق صص 728 -712 بوده که می گوید:
از دیوان آقا ملا علی که گنجینه ای است مشحون از جواهر مدایح ائمه انام و رثای آن بزرگواران من باب تبرک بعضی از آن آورده می شود که تخلص «قنبر» می نماید».
آری ! آخوند ملا علي طبسي متخلص به «قنبر» از شعراي سدهي اخير طبس ميباشد كه با آقا ميرزا علي منشي باشي طبسی(1345 -1267 هـ ق) شاعر بلند آوازهي طبس،نیز همزمان بوده است.
نگارنده این سطور مهدی قربانی دفتر اشعار ملا علي متخلص به «قنبر» را مطالعه كردهام براستی که ذوق عرفاني در اشعار او و تخلصش به «قنبر» در جای جای قصایدو غزلیات و… مشهود است از جمله می گوید :
لیک در عصر احمد مختار *شدی از پرده خفا مظهر* زانکه باشی باو تو چون ز هرون
زابن عمران و یا زپیکر سر* دمک لحمک دمی لحمی* نفسک نفسیت بداد خیر
دست زور آزمای تو برکند* دَرِ سیمین قلعه خیبر* ضرب تیغ تو هر که خورد افتاد
سفرش را مقر بقعر سقر* خسروا قنبر آمده که شود * قنبر قنبر تو را قنبر
وي اهل روستاي كريت طبس ميباشد. او دراین کتاب به تاریخ سال 1225 هـ ق اشاره نموده که به دستور مرحوم عماد الملک به سفر حج رفته است. ودر محرم سال 1300 هـ ق مرحوم معصوم معلی شاه «نایب الصدر» در طبس به دیدن او رفته است. علیرغم تحقیق و مطالعه پیرامون زندگی «قنبر» هنوز اطلاع دقیقی از محل وقوع فوت او به دست نیامده اما احتمالاً مرگش در دههي 1330 – 40 قمري و جایی غیر از طبس اتفاق افتاده باشد زیرا مرحوم «قنبر»طی همین سالها نیز با مرحوم منشی باشی در مکاتبه بوده و اگر«قنبر» در طبس فوت می کرد بی تردید منشی باشی در آثار خود بدان اشاره می نمود . زیرا منشی باشی در نسخه ی خطی طرب به کرامتی در باره میرزا یحیی طبیب برادر ملاعلی کریتی و دیگراقوام او اشاره نموده می گوید: « سالی در منطقه کریت باران و تگرگی شدید باریده و تمام خانه های روستای کریت از بین رفته الا خانه میرزا یحیی و برادرش ملا علی و دونفراز اقوام آنان..»
مرحوم سیّد امین رضوی امینی (1388 -1297 خورشیدی) از شاعران طبسی نیز در کتاب «شمع المنور» خود که در سال 1386 خورشیدی چاپ و منتشر شده است، به حدیث کساء یمانی اثر طبع آخوند ملا علی کریتی«قنبر» اشاره می کند .
معرفی دیوان قنبر طبسی
با رجوع به فهرست های متعدد و مطالعه ی آثاری چند از جمله طرائق الحقایق ظاهراً تنها نسخه ی کامل از این دیوان نزد مرحوم نایب الصدر بوده که تا کنون فهرست نشده و از سرنوشت آن اطلاعی در دست نیست.
اما اخیراً با تلاش آقای غلامحسین طاهری رئیس سابق اداره آموزش و پرورش طبس که موضوع پایان نامه ی خود را در مقطع کارشناسی ارشد تصحیح دیوان قنبر طبسی انتخاب کرده اند ایشان موفق شدند به نسخه ای از این کتاب که نزد یکی از همشهریان طبسی به نام آقای رحمانی بوده دسترسی پیدا کنند .
آقای رحمانی نسخه را به رسم امانت در اختیار آقای طاهری قرار داده اند تا نسبت به تصحیح آن اقدام نمایند، اما بنظر می رسد بدون نسخه ای دیگر از این دیوان که کامل تر باشد تصحیح نسخه ی مذکور با دشواری هایی روبرو باشد.
در عین حال آقای طاهری نسخه را در کتابخانه آستانقدس رضوی بصورت دیجیتال در آورده و پس از تهیه تصویر برای خود فایل آن را در اختیار نگارنده ی این سطور قرار داده اند که براساس ملاحظه نسخه آن را بدین شرح توصیف می نمایم :
کتاب مذکور که در قطع وزیری به ابعاد 24 * 5 /17 و با کاغذ نخودی رنگ است، بسیار آسیب دیده و از هم پاشیده و فاقد شیرازه ی صحافی و در حال اندراس می باشد جای جای اوراق خورندگی موریانه و آثار رطوبت زدگی و مخدوش شدن خطوط دیده می شود . دارنده کتاب ظاهراً وقتی که کتاب کامل بود صفحات کتاب را شماره گذاری نموده که در حال حاضر شماره صفحات ترتیب منظمی ندارد از افتادگی اوراق بسیار است بنحوی که اولین صفحه کتاب 75 و سطر آغازین آن بدین شرح است :
دست غیب آمد کنونم بردهن* طوطی نطقم فتاد از دَم زدن* هی هی ای ساقی بیاور جام می
سطر پایان کتاب که براساس شماره گذاری نگارنده صفحه 249 می باشد بدین شرح است :
در روز جزا چه واگذارند مرا* احباب و عشیره خارکن یاد مرا*شاها چه مرا نوید مردن دادی
آن چه بنظر می رسد نسخه ی کامل این کتاب باید بالغ بر سیصد صفحه باشد. لذا نگارنده فایل دیجیتال را با انجام پاره ای امور گرافیکی و زودودن آثار رطوبت و سیاهی و….به همان ترتیبی که بوده از صفحه (1 تا 249) شماره گذاری و بر همین اساس موضوعات و مباحث آن را استخراج و به عنوان فهرست مطالب در ادامه آورده ام.
هم چنین شماره برخی صفحات که قبلاً توسط دارنده کتاب قابل تشخیص بوده در حاشیه بصورت ریز آورده ام .
اما خط متن کتاب باید گفت که با خط نسخ بسیار زیبا نوشته شده و در حواشی آن خطوط تحریری با قلم جوهری مشکی اشعاری با تخلص «قنبر» دیده می شود که ظاهراً باید خط خود قنبر باشد و متن کتاب را باید کاتب دیگری آن را کتابت و خوشنویسی کرده باشد.
آغاز برخی از قصاید و غزلیات و اشعار که با کریمه بسم الله الرحمن الرحیم و یا باسمه تعالی شأنه و…شروع شدن کاتب با ذوق هنری خود و با طرحهای زیبا آن را مزّین نموده است :
