آثار و احوال شیخ محمد هادی شیخالاسلامی فخرالمحققین شیرازی (1373- 1328 خورشیدی)
« مولای متقیان حضرت علی علیه السلام :يا كميل! «ماتَ خُزَّانُ الأمْوَالِ وهم أَحْيَاء والعلماءُ باقونَ ما بقي الدَهْرُ أعْيَانُهُم مَفْقُودَة وَأمْثَالُهُم في القُلُوبِ مَوجُودَةٌ،» اى كميل! ثروت اندوزان و مال پرستان در حالي كه زندهاند در حكم مردگانند، اما علماء تا زماني كه دنيا باقي است، زندهاند. كالبدهاي آنان از بين رفته، اما آثارشان در قلبها باقي مانده است.
نگارنده ی این سطور، مجاور به ارض طوس ؛ براساس عشق و ارادت به اولیاء الله، و علمای ربانی ، به حکم آیه شریفه :« إِنَّما يَعْمُرُ مَساجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ …» مساجد خدا را تنها كسانى آباد مىكنند كه به خدا و روز بازپسين ايمان آورده و ..؛ معرفی آثار و احوال شخصیت های علمی، عرفانی و ادبی و…،را برخود فریضه دانسته، آن را مایه مباهات می داند و معتقدم پرداختن به این مهم کمتر از تعمیر و احیاءمساجد نیست.
بر هیمن مبنا چون با آثارعارف و حکیم ربانی، حضرت علامه فخر المحققین شیرازی آشنا شدم و اطلاعات کافی و در خور مقام علمی و عرفانی حضرتش در فضای مجازی و مکتوب نیافتم، با چندین واسطه از طریق حجج الاسلام :حاج سید ناصر میبدی؛دکتر حاج شیخ سعید رمزی و دکتر حاج سید حمید طبسی؛ با استاد فرزانه ، حاج حمید حق نیا که در شیراز امور فرهنگی بیت مرحوم فخرالمحققین را مدیریت دارند آشنا شدم.
آن چه در پی خواهد آمد؛ گزیده ای است، ازکتابچه ای که به مناسبت بیستمین سال ارتحال حضرت علامه فخر المحققین منتشر شده و جناب استاد حق نیا برایم از طریق پست ارسال نموده اند.
***
در بیان آثار و احوال حضرت آیت الله علامه حاج شیخ محمد هادی شیخ الاسلامی مشهور به فخر المحققین
شهرت علمی و فرهنگی: عالم امامی ، واعظ ، عارف و نویسنده.
هرگز نمیرد آن دلش زنده شد به عشق – ثبت است بر جریده عالم دوام ما
تولد و خاندان:
حضرت آیت الله علامه حاج شیخ محمد هادی شیخ الاسلامی مشهور به فخر المحققین و معروف به «بلبل فارس« در سال 1328 خورشیدی در شهر اصطهبانات فارس دیده به جهان گشود. پدر ایشان مرحوم آیت الله میرزا احمد شیخ الاسلام مشهور به شیخ المحققین و معروف به «دانای فارس» و مادرش دختر آیت الله مرحوم محمد باقر سلطان الواعظین معروف به «نهنگ فارس» بوده اند. آری ! معظم له سه برادر ارزشمند داشتند که هرکدام از علمای عصر خود بوده اند.
اول؛ از برادران ، مرحوم آیت الله میرزا ابوالقاسم معروف به علامه است، که از دانشمندان مبرّز و اهل نظر بودند و سالها درساکن و مجاور مشهد مقدس بودند و در سن 100 سالگی برحمت حق واصل و در صحن نوحرم مطهر مدفون می باشند.
دوم؛ از برادران، مرحوم ایت الله محمد تقی معروف به «مجد المحققین» که از دانشمندان و سخن وران بزرگ و اهل منبر بشمار می رفته و در سن 86 سالگی در تهران برحمت الهی پیوست و در شهر ری در کنار مرقد جدشان ابن بابویه شیخ صدوق (ره) مدفون شدند .
سوم؛ از برادران، مرحوم ادیب شیخ محمد صادق معروف به ثقه الاسلام از علمای گرانمایه بوده که در سن 55 سالگی برحمت ایزدی پیوست.
تحصیلات:
حضرت علامه فخر المحققین مراحل تحصیل را در شیراز و نجف اشرف گذرانده اند، از جمله اساتید ایشان در شیراز پدر بزرگوارشان مرحوم شیخ المحققین و مرحوم آیت الله محمد علی حکیم (در فن حکمت و عرفان) یوده اند .
و در نجف نزد اساتید هم چون :
1- مرحوم آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی (ره)
2- مرحوم آیت الله شیخ محمد حسن غروی اصفهانی (ره)
3- مرحوم آیت الله سید حسن بادکوبه ای (ره) در حکمت و عرفان
4- مرحوم آیت الله آقا ضیاء عراقی (ره)
5- مرحوم آیت الله سید ابوالقاسم خوانساری(ره) در ریاضیات و نجوم و هندسه فضایی و مسطحه و جبر .
آری ! آن اسوه ی تقوا و فرهیخته دلباخته ی اهل بیت علیهم السلام ، نزد چنین اساتیدی سالها تلمذ نموده و با جدیت مدارج علمی را پیموده و به درجات عالی علمی و عرفانی نائل آمد.
چنان که به واسطه هوش و ذکاوت سرشار در هر بحثی وارد می شد استادانه آن تجریه و تحلیل می کرد.
وی در مباحث علمی استادی جامع، در فقه فقیهی بزرگ ، در لغت، ادبیات و شعر استادی کم نظیر و در مباحث حکمت و عرفان آگاه و دقیق النظر بود.
تألیفات علمی و عرفانی:
آن چه از آثار قلمی این دانشمند فرزانه، حاصل سالها تتبع و تحقیق و پژوهش و تألیف به رشته تحریر درآمده عبارتند از :
1- شرح زیارت جامعه کبیره در دو جلد
2- نکته هایی از قرآن در دو جلد
3- تجلی ولایت (در اسرار ولایت)که در سال 1383 توسط انتشارات دریای نور در شیراز تجدیدچاپ شده و توسط کتابخانه احمدی شیراز پخش و توزیع می گردد.
4- دانش نامه شیخ الاسلامی در سه جلد
5- از هر خرمنی خوشه ای
6- کشکول شیخ الاسلامی یا بستان المعارف
7- از هر فنّی
8- رساله فلسفه شهادت
9- از کثرت به وحدت (مجموعه اشعار عرفانی) که در سال 1372 در چاپخانه فرهنگ شیراز به اهتمام محمد مهدی امامی چاپ و منتشر شده است . این اشعار در صفحه ( 105 و104) کتاب در وصف مشهد مقدس سروده شده که به عنوان تبرّک و تیمّن در این جا می آوریم :
در مشهد مقدس
بار دیگر آمدم تا مشهد شاه رضا – قبله گاه انبیاء و بوسه جای اولیاء
آمدم تا سر نَهَم برآستان قدس او – سر نَهَم بر آستان و سر برآرَم از سَما
آمدم تا شرح حال خویش را گویم به او – تا حکایت ها کنم در حضرتش از ماجرا
آمدم تا بهره مندی یابم از الطاف شاه – آمدم تا گردم ازانعام او حاجت روا
آمدم تا درهایم را از او جویم علاج – آمدم تا دردهای من از او یابد صفا
عُقده هاافتاده در کار من از جور زمان – لیک آسان است با نیروی این مشکل گشا
بار اندوهی است بر پشتم که پشتم را شکست – آمدم تا گیرم از الطاف این شه متّکا
آمدم تا دین و دولت گیرم از شه بیدریغ – آمدم تا دستگیرم گردد اندر دو سرا
طاقتم آمد به طاق از گمرهی ها آمدم – تا رَهم از گمرهی از همت این رهنما
مانده ام اندر کمند آرزوهای دراز – آمد تا ضامن آهو مرا سازد رها
تا رهایی بخشدم از جِبن و جَهل و بُخل و آز – از صفات نا پسند و کارهای ناروا
آمدم کز ابر فیضش رشحه ای ریزد به من – خنده رو و تازه رو گردم ز بعد گریه ها
زندگانی گیرم از سر وز عدم یابم نجات – بارک الله آمدم تا چشمه آب بقا
پادشاها دلنوازی کن گدای خویش را – پادشه را عار نبود دلنوازی از گدا
دستگیرم شو به انعامی که رفتستم ز دست – سر فرازم کن به اکرامی که افتادم زپا
آری ! برخی از آثار حضرت علامه به همت مدیریت امور فرهنگی بیت معظم له تجدید چاپ شده اما بسیاری از آنها کمیاب است. شایان ذکر است مجموعه ی کتابخانه ی آیت شیخ الاسلامی که 1283 جلد کتاب چاپی به اضافه ی 53 جلد نسخه خطی بوده در سال 1375 به کتابخانه ی آستان قدس رضوی اهداء گردیده است.
اخلاق و شیوه ی سخنرانی
آن طوری که از دیگر علما و روحانیون شنیدم و اهل منبر هم اطلاع دارند و گواه اند از خصوصیات این استاد فرزانه تبحر و تسلط در سخنرانی بود، وی خطیبی توانمند و پر قدرت و با نفوذ کلام بود. شیرینی و شیوایی و جذابیت مطالب و بیان ایشان به گونه ای بود که مستمعین از هر گروه و طبقه ای مجذوب کلام وی می شدند.
سخنرانی وی متضمن آیات قرانی ، روایات، تاریخ ، شعر و ادبیات و کلام اهل حکمت و عرفان ، لطیفه ادبی و داستان های تاریخی و غیره بود که در شهرهای؛ کربلای معلی، نجف اشرف، کشورهای عربی مانند: قطر، بحرین و کویت و در ایران در شهرهای مشهد مقدس، قم، تهران، اهواز ، اصفهان(مسجد سید)، سخنرانی های مکرری داشتند.
مرحوم آیت الله فخر المحققین بسیرا متواضعانه و خاشعانه با مراجعین برخورد می کرد، ادب ایشان زبان زد و سرآمد اقران بود، از زندگی ساده و بی آلایش برخوردار و از تجملات دوری می کرد، پیوسته در حال ذکر و دعا بود و همه روزه زیارت جامعه کبیره را با شور و حال خاص قرائت می کرد . وگریه بی اختیار او در حال ذکر ، دعا و مناجات و دعای شبانه ، هنگام زیارت جامعه کبیره بود.
وی در نیمه دوم سال 1372 شمسی به ضعف و کسالت مفرطی مبتلا و از منبر رفتن خوداری نمود و بتدریج حال ایشان رو وخامت و سختی رفت و معالجات و مداوای اطباء هم مؤثر واقع نشد تا این که سرانجام در اواخر اسفند ماه سال 1372 جهت ادامه مداوا به تهران عزیمت نمودند و پس طی چند هفته اقامت در تهران در روز 12 فروردین ماه سال 1373 شمسی فرشته مرگ را لبیک گفته روح ملکوتیش به ملأ اعلی پیوست.
سپس بدن پاکش در روز 13 فروردین به شیراز منتقل و در بیت معظم له تغسیل و تکفین و به تربت پاک و مطهر حضرت حسین بن علی علیه السلام متبرک و معطر گردید و در روز چهاردهم فروردین ماه 1373 شمسی در ضلع شمالی آرامگاه خواجه حافظ(ره) به خاک سپرده شد. روحش شاد و یادش گرامی باد.
مهدی قربانی« انیس الکتاب»
مشهد الرضا علیه السلام
27خرداد ماه 1395