حّق الله » و « حّق الناس» چیست؟

حّق الله » و « حّق الناس» چیست؟
اصولیان حق را دو قسم دانند : حق خدا وحق بنده . حق خدا آن است که اگر آن را ازبنده ساقط گرداند ساقط نشود و از میان نرود ، مانند نماز وروزه و حج وجهاد ، و حق بنده با اسقاط او ساقط گردد چون قصاص . و فاضل چلبی در حاشیه تلویح در باب محکومٍ بِه گوید : …
مراد از حق الله چیزی است که درآن نفع عمومی مردم مراعات شده وبه کسی اختصاص نیافته باشد مثل حرمت زنا وآن را برای اهمیتی که دارد به خدا نسبت دهند و مراد از حق عبد چیزی است که مصلحت و نفع خصوصی وی درآن باشد چون حرمت مال غیر ، در این جا با اباحه مالک آن مباح می شود ولی در آن جا با اباحه زوج ، زنا مباح نمی گردد .
گاهی از حّق الناس به حقوق آلادمیین و حّق العبد و .. تعبیر شده است.
حضرت علی علیه السلام فرمودند : جعل الله سبحانه حقوق عباده مقدمه لحقوقه فمن بحقوق عباد الله کان ذالک مودیاً الی القیام بحقوق الله.
خدای سبحان حقوق بندگانش را مقدمه حقوق خود قرار داده ، پس آن کس که به پای خواست برای ادای حقوق بندگان خدا ، این کار می کشاند او را به سوی قیام به ادای حقوق خداوند.
حّق الله چیست ؟
إِلاَّ الَّذِينَ تابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَيْهِمْ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (مائده: 34)
مگر آن ها که قبل از دست يافتن شما بر آنان توبه کنند، بدانيد (خدا توبه‏ى آن ها را مى‏پذيرد) خداوند آمرزنده و مهربان است.
سپس براى اين که راه بازگشت را حتى به روى اين گونه جانيان خطرناک نبندد و در صورتى که در صدد اصلاح برآيند راه جبران و تجديد نظر به روى آن ها گشوده باشد مى‏گويد: «مگر کسانى که پيش از دسترسى به آن ها توبه و بازگشت کنند که مشمول عفو خداوند خواهند شد و بدانيد خداوند غفور و رحيم است ».
(إِلاَّ الَّذِينَ تابُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ تَقْدِرُوا عَلَيْهِمْ فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ).
از اين جمله استفاده مى‏شود که تنها در صورتى مجازات و حد از آن ها برداشته مى‏شود که پيش از دستگير شدن به ميل و اراده خود از اين جنايت صرفنظر کنند و پشيمان گردند- البته نياز به تذکر ندارد که توبه‏ى آن ها سبب نمى‏شود که اگر قتلى از آن ها صادر شده يا مالى را به سرقت برده‏اند مجازات آن را نبينند، تنها مجازات تهديد مردم با اسلحه برداشته خواهد شد.
و به عبارت ديگر توبه او تنها تأثير در ساقط شدن حق الله دارد و اما حق الناس بدون رضايت صاحبان حق، ساقط نخواهد شد (دقت کنيد).
و نيز به تعبير ديگر: مجازات محارب از مجازات قاتل يا سارق معمولى شديدتر است و با توبه کردن مجازات محارب از او برداشته ميشود اما مجازات سارق و غاصب يا قاتل معمولى را خواهد داشت. ممکن است سؤال شود: توبه يک امر باطنى است از کجا مى‏توان آن را اثبات کرد؟
در پاسخ مى‏گوئيم: طريق اثبات براى اين موضوع فراوان است از جمله اين که دو شاهد عادل گواهى بدهند که در مجلسى توبه او را شنيده‏اند و بدون اين که کسى آن ها را اجبار کند به ميل خود توبه نموده‏اند و يا اين که برنامه و روش زندگى خود را چنان تغيير دهند که آثار توبه از آن آشکار باشد.
مصادیق حق الناس
می توان حق الناس را به مادی و معنوی تعریف نمود بین نحو که هرگاه از کسی پول نقد و کالایی که مالیت داشته باشد نزد ما امانت بوده و یا قرض بوده دانسته یا ندانسته آن را به صاحبش بر نگردانیم ، این حق الناس را می توان گفت مادی است .
اما برخی امور از حق الناس هست که جنبه معنوی دارد مانند اکثریت قوانین و مقرارات راهنمایی و رانندگی علاوه برآن که برای آن جریمه و مقرارتی خاص حکم فرماست ، جنبه حق الناس هم دارد ، آن جا که نبایدبوق بزنیم و مرتکب آن شدیم هرکس از این بوق بترسد و یا دچار استرس و ناراحتی شود حق الناس او برعهده ماست و تا او را راضی نکینم و از ما رضایت ندهد این حق اسقاط نمی شود.